veiligheid

Deuren onder spanning

Bij te sterk verdicht afval in een afzetcontainers staat er spanning op de deuren, waardoor sluitingen in elkaar haken. Door het aanstampen van de lading worden de zijwanden van de container naar buiten gedrukt. Het naar buiten drukken van de zijwanden veroorzaakt de spanning op de deuren. Het gevaar van deze spanning is dat deze vrijkomt bij het openen van de deuren. Afhankelijk van de spanning die op de deuren staat, gaat het openen van de deuren met meer of minder kracht gepaard.

Oorzaken

De spanning op deuren en sluitingen van een container die op spanning staan, wordt veroorzaakt doordat de zijwanden van de container vervormd zijn en naar buiten staan. Er zijn veel verschillende oorzaken voor het op spanning staan van containerdeur (de volgende opsomming is niet limitatief):

• verkeerd ontwerp van sluitingen of vergrendelingen
• het te veel of te hard aanstampen van afval in de container met een shovel of een kraan
• beschadiging of vervorming van de sluitingen zoals de ondervergrendeling, bovensluiting of zijvergrendeling
• deuren of scharnieren zijn verwrongen
• slijtage aan kritische onderdelen van de afzetcontainer
• niet gemelde schades aan de afzetcontainer
• uitgestelde of niet tijdige reparatie van schades en vervormingen
• onjuist reparatie van sluitingen of vergrendelingen

Beschadigingen van wanden, deuren, scharnieren en sluitingen zijn onder andere te wijten aan:

• Het verkeerd verplaatsen van een container met de grijper van een kraan door het vastpakken van een wand, de deuren of het kopschot, waardoor er schade en vervorming optreedt;
• Het verplaatsen van een container met de laadbak van de shovel, waardoor een deur, sluiting of vergrendeling beschadigt of de wanden vervormen (bol gaan staan);
• Het aanstampen van afval met een shovel waarbij de containerwand wordt geraakt;
• Het afzetten van containers met een rangeerwagen en deze tegen andere containers aanduwen;
• Een container met de shovel verschuiven en tegen een andere container of object duwen;
• De laadbak van de shovel of een andere container die door de shovel of een vrachtwagen aangeduwd wordt, duwt de stangen van de deursluitingen van een andere afzetcontainer krom;
• De ondervergrendeling wordt krom geduwd tijdens het van de wagen afzetten van een container;
• Het wegzetten van containers met een rangeerwagen, waarbij deze beschadigd raakt door botsing met een betonblok (legoblok), keerwand of een ander object;
• Geen tijdige inspectie, buiten gebruik stelling van en onderhoud aan containers;
• Containers met kritische beschadigingen of vervormingen blijven in gebruik en in roulatie.

Herkenning van deuren onder spanning

De spanning op een deur is van buitenaf niet altijd te zien, maar is waarschijnlijk wel merkbaar doordat de afzetcontainer lastig te openen is.
Als de medewerker de deur vanaf de zijkant opent, loopt hij zelf geen direct gevaar. Als een omstander zich in de draaicirkel van de containerdeur bevindt, kan deze worden geraakt.

Er zijn zichtbare afwijkingen waaraan een afzetcontainer op spanning kan worden herkend; zie zichtbare kenmerken van op spanning staande containers.

Een containerdeur onder spanning is bijvoorbeeld te herkennen aan de volgende kenmerken:

• als bekend is dat de container werd gevuld met een kraan en/of shovel;
• de borgpen van de hendelvergrendeling moeilijk los te krijgen is, omdat de hendel kracht uitoefent tegen de borgpen;
• er grote weerstand is bij het induwen van de hendel die vanwege de spanning verbogen is;
• de deuren moeilijk te openen zijn wanneer de containerdeuren al ontgrendeld zijn.

Containers met dubbele deuren hebben een dubbele sluiting:

• een ondervergrendeling die vanaf de zijkant geopend wordt, en
• een achtervergrendeling die van achteren geopend moet worden.

Als de ondervergrendeling niet aanwezig is of niet gebruikt wordt, kan bij het verwijderen van de borgpen de sluitstang van de achtersluiting plotseling, met veel kracht losschieten.

De volgende incidenten en bijna-incidenten (near misses) hebben zich voorgedaan tijdens het openen van afzetcontainers:

• De ontgrendelingshendel slaat tegen de werknemer tijdens het ontsluiten van de containerdeuren;
• De containerdeur slaat tegen de werknemer tijdens het openen van de containerdeuren;
• Het vallen van afval op de werknemer tijdens het openen van de containerdeuren;
• De deurketting maakt contact met de werknemer tijdens het openen van de containerdeuren;
• De containerdeur valt tijdens het openen uit de container.

Voorkomen van ongevallen

De meest voorkomende letsels zijn kneuzingen, schaafwonden en snijwonden. In mindere mate ernstige letsels zoals breuken, interne trauma’s en verstuikingen. Het lichaamsdeel dat het meest frequent wordt getroffen is het hoofd! In mindere mate de armen, de benen, de handen, de vingers en de romp.

Belangrijk: blijf altijd buiten de draaicirkel van de containerdeur! En draag veiligheidsschoenen, veiligheidshelm en handschoenen tijdens het openen van de container. Zie de voorbeeld werkinstructie Veilig openen van een afzetcontainer.

Slecht functionerende sluitingen

Bij slecht functionerende sluitstangen of hendels kan een containerdeur plotseling openklappen. Een slecht functionerende sluiting van een afzetcontainer kan leiden tot beknelling, verwonding of ernstig letsel.
Gecontroleerd onderhoudsmanagement of een registratiesysteem voor onderhoud kan slecht functioneren van containers, voornamelijk van sluitingen en scharnieren, voorkomen.

Jaarlijks vinden tussen 1.000 en 1.500 ongelukken bij het werken op hoogte plaats. Om het aantal ongevallen te verminderen, is sinds 2004 de richtlijn ‘Werken op hoogte’ van kracht. Werken op hoogte mag alleen vanaf een veilige en ergonomisch verantwoorde steiger, stelling, bordes of werkvloer. Een dergelijke constructie is verplicht wanneer op 2,5 meter hoogte of hoger wordt gewerkt. Een ladder mag in verreweg de meeste gevallen niet meer als werkplek worden gebruikt. Een ladder moet vooral gezien worden als een middel waarmee mensen zich kunnen verplaatsen. In de afvalbranche komt het werken op steigers voor tijdens het verrichten van onderhoud. Met name in afvalenergiecentrales is dat het geval.

De gevaren van werken op steigerwerk bestaan ondermeer uit:

• van hoogte vallen
• door een opening van een werkvloer vallen 
• getroffen worden door een vallend voorwerp 
• het omvallen van een steiger door onvoldoende verankering 
• bezwijken of inschranken van een steiger ten gevolge van overbelasting of verkeerde montage

Bij het -regelmatig- betreden en verlaten van cabines van vrachtauto's, zoals chauffeurs en bijrijders tijdens de afvalinzameling doen, bestaat er een reële kans op:

• acuut letsel, bijvoorbeeld aan enkels, knieën en lage rug
• fysieke (over)belasting van spieren, gewrichten, pezen, banden en botten
• artrose van de knie (gonartrose) bij chronische overbelasting

Acuut letsel

• Bij het in- en uitstappen van een cabine bestaat gevaar voor vallen en struikelen. Zo kan iemand een tree missen, zich verstappen of ergens over struikelen. Dit kan direct tot verwondingen of ander letsel leiden, zoals spierscheuringen, verstuikingen, botbreuken of dergelijke. Ook een kleine oneffenheid van de ondergrond kan leiden tot letsel al dan niet met langdurig ziekteverzuim.

• Wanneer de afstand tussen treden te groot is, de snelheid van in- of uitstappen te groot is of wanneer iemand uit de cabine springt, is er kans op letsel in de vorm schade aan spieren, banden en pezen van enkels, knieën en lage rug al dan niet met langdurig ziekteverzuim.

Fysieke overbelasting

Bepalend voor het gevaar van fysieke overbelasting is de instaphoogte van de eerste trede van de cabine in combinatie met het gedrag van chauffeur of bijrijder. Bij het dagelijks veelvuldig in- en uitstappen van de cabine is de kans op fysieke overbelasting van spieren, gewrichten, pezen, banden en botten hoger naar mate de hoogte van de opstaptreden groter zijn.

Artrose van de knie (gonartrose)

Vrachtwagenchauffeurs en bijrijders hebben een verhoogde kans op artrose (slijtage) van de knie. De opstaphoogte van de eerste trede van de cabine gecombineerd met de wijze en de frequentie van het in- en uitstappen van de cabine is mede bepalend voor de mate van slijtage van het kniegewricht. Overmatige slijtage van de knie heet gonartrose.

Gonartrose kenmerkt zich door ochtendstijfheid (korter dan 30 minuten), toenemende pijn na belasting, gevoeligheid van het bot van het kniegewricht en (ernstige) bewegingsbeperking. De kans op gonartrose wordt kleiner door de hoogte van de opstaptrede te beperken, net als bij het verminderen van fysieke overbelasting. Het voorkomen van gonartrose valt onder de zorgplicht van de werkgever. Bij het optreden van symptomen van gonartrose meldt de bedrijfsarts dit als beroepsziekte (op basis van de NCvB Registratierichtlijn “D0005 Artrose van de knie (gonartrose)” indien er (gedeeltelijk) een werkgerelateerde oorzaak is.

Risicofactoren

De kans op acuut letsel, fysieke overbelasting en gonartrose neemt over het algemeen toe met:

1. de opstaphoogte van de eerste cabinetrede boven 40 cm, en
2. de frequentie van het in-en uitstappen, dus het aantal keer per uur of per dag, en
3. de blootstellingsduur gedurende het (werkzame) leven, dus als de handeling gedurende langere tijd wordt herhaald (bijvoorbeeld bij veel dienstjaren), en
4. de risicofactoren zoals gedrag (uit de cabine springen, routinematig en onbewust bewegen), overgewicht en het ontbreken van vaste handgrepen op de cabine.

Beheersmaatregelen

Het bedrijf besteedt aandacht aan het in- en uitstappen van de vrachtwagencabine in de risico-inventarisatie en -evaluatie en geeft hierover voorlichting. Bovendien wordt er instructie gegeven om de zogenoemde 3-punten methode bij zowel het betreden als het verlaten van een vrachtauto cabine toe te passen. Bij de 3-puntsmethode hebben continu drie ledematen continu steun op een cabinetrede en aan de vaste handgrepen. Hierdoor is de kans op letsel of verwonding sterk te verminderen. Naast het beperken van letsel vermindert de 3-puntsmethode ook de kans op fysieke overbelasting en gonartrose. Een aanvullende maatregel is het beperken van de opstaphoogte van de eerste trede van de cabine als deze regelmatig - meerdere keren per uur - wordt betreden. In het geval dat de cabine regelmatig wordt betreden is de hoogte tussen de ondergrond en de eerste trede tussen de 40 en 50 cm, dit afhankelijk van de technische haalbaarheid, met het streven deze afstand zoveel als mogelijk is te beperken tot 40 cm; hiervoor zijn verschillende mogelijkheden. De blootstelling wordt ook beperkt als de chauffeur en de bijrijder elkaar afwisselen bij het verlaten van de cabine. Ten slotte zijn werknemers in de gelegenheid om deel te nemen aan een PAGO fysieke belasting indien dit in de risico-inventarisatie en -evaluatie van het bedrjf is opgenomen.

Vaak worden gevaarlijke afvalstoffen in tanks opgeslagen. Deze tanks moeten worden gevuld. Als stoffen naar de verkeerde tank worden gepompt bestaat de kans op een chemische reactie zoals:

• polymerisatie
• opwarming van de vloeistof
• vrijkomen van gevaarlijke dampen of gassen
• explosie
• implosie

Afhankelijk van de reactie verschillen ook de effecten zoals brand- en ontploffingsgevaar en blootstelling aan gevaarlijke stoffen met als gevolg bijvoorbeeld brandwonden, vergiftigingen, huidaandoeningen en dergelijke.

Bij alle activiteiten in de branche bestaat gevaar voor struikelen en verstappen. Oorzaken zijn vaak oneffenheden, stoepranden, losse voorwerpen en slechte verlichting. Dit komt voor bij inzamelen van afval op de openbare weg. Ook op het terrein van een afvalbedrijf, stortplaats en bij rioleringsbeheer is de kans op verstappen en struikelen aanwezig.