Arbocatalogus Afvalbranche

Dé arbostandaard voor alle bedrijven in de afvalsector!
Goedgekeurd door Inspectie SZW

Beschrijven gevaarlijke stoffen en maatregelen in RI&E

Printvriendelijke versieAls e-mail versturenPDF document
Maatregel naar plaats in de Arbeidshygiënische Strategie: 
Wettelijke verplichting
Beschrijving van de maatregel 

In de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) van het bedrijf vormt de beoordeling van de blootstelling aan gevaarlijke stoffen een vast onderdeel. Hieronder valt in elk geval gevaarlijk afval dat met Euralcode op de Europese Afvalstoffenlijst staat. In de RI&E gaat het om gevaarlijke stoffen, ook als die stof in gevaarlijk afval zit. In de RI&E wordt de blootstelling beoordeeld aan vaste stoffen, vloeistoffen, en stof, gassen en dampen zoals lasrook, asbestvezels, houtstof, kwartsstof, en biologisch actief stof.

In de inventarisatie moet in ieder geval worden beschreven om welke stoffen het gaat, in welke situaties blootstelling kan plaatsvinden en op welke wijze dit dan kan plaatsvinden. Daarbij gaat het in de eerste plaats om het beoordelen en zo nodig het meten van de blootstelling en vervolgens om het voorkomen of het beperken van de de blootstelling. Ook als in het bedrijf geen blootstelling aan gevaarlijke stoffen voorkomt, wordt dit in de RI&E vastgelegd.

Registratie van gevaarlijke stoffen

Bij het beoordelen van het blootstellingsniveau van gevaarlijke stoffen is het noodzakelijk om te inventariseren welke gevaarlijke stoffen in het bedrijf aanwezig zijn. De manier waarop de inventarisatie inzichtelijk wordt gemaakt, is niet (meer) voorgeschreven. Het bedrijf bepaalt zelf op welke wijze de inventarisatie in een registratie wordt vastgelegd, bijvoorbeeld een bijlage bij de risico-inventarisatie en -evaluatie. Andere methoden zijn beschreven in Documenteren van gevaarlijke stoffen die in het bedrijf voorhanden zijn.

Aanvullende registratie en lijst blootgestelde werknemers

Er gelden aanvullende eisen voor:

  • kankerverwekkende stoffen en kankerverwekkende processen (duur woord voor kankerverwekkend is carcinogeen) zoals asbestvezels, dieselmotoremissie, stof van hardhoutsoorten en kwartsstof
  • mutagene stoffen (dit zijn chemische stoffen die het DNA kunnen beschadigen)
  • voor de voortplanting schadelijke stoffen (met een mooi woord reprotoxische stoffen genoemd)

Reprotoxische stoffen

De wet benoemt stoffen als reprotoxisch als deze zijn ingedeeld in de categorie 'voor de voorplanting vergiftig' en/of waarvan de verpakking is geëtiketteerd met de waarschuwingszin R64 (Kan schadelijk zijn via de borstvoeding). Van de reprotoxische stoffen die in het bedrijf aanwezig zijn of worden gebruikt, moet in het kader van de RI&E een registratie aanwezig zijn die ten ministe moet voldoet aan wettelijke eisen. De wettelijke eisen zijn te vinden in artikel 4.2a van het Arbobesluit.

Kankerverwekkende en mutagene stoffen en kankerverwekkende processen

Van de kankerverwekkende en mutagene stoffen die in het bedrijf aanwezig zijn of worden gebruikt, en van stoffen die vrijkomen bij kankerverwekkende processen moet in het kader van de RI&E een registratie aanwezig zijn die ten ministe moet voldoet aan wettelijke eisen. De wettelijke eisen zijn te vinden in artikel 4.13 van het Arbobesluit. Daarbij is het verplicht om te vermelden waarom het gebruik strikt noodzakelijk is en waarom vervanging technisch niet mogelijk is.

Daarnaast is het wettelijk verplicht om een lijst bij te houden van werknemers die in het bedrijf aan carcinogene of mutagene stoffen worden blootgesteld of daar mogelijk mee in contact kunnen komen. Iedere werknemer heeft recht om de gegevens in te zien die met betrekking tot hem/haar in de lijst zijn opgenomen. Bij blootstelling aan een reprotoxische stof wordt alleen het aantal blootgestelde werknemers geregistreerd.

Vervangingsplicht

Voor kankerverwekkende en mutagene stoffen geldt de zogenoemde vervangingsplicht. Volgens deze verplichting moet het bedrijf beschrijven op welke manier kankerverwekkende en mutagene stoffen en kankerverwekkende processen worden vervangen door werkmethoden die minder gevaar voor de gezondheid opleveren.

Beoordelen en zo nodig meten concentratie

Op elke werkplek moet de blootstelling beoordeeld en eventueel gemeten worden, zodat kan worden vastgesteld waar en in welke mate werknemers aan gevaarlijke stof of micro/organismen worden blootgesteld. Daarbij rekening wordt gehouden met de aard, mate en duur van de blootstelling. In elk geval is het verplicht om te onderzoeken hoe de blootstelling aan CMR-stoffen naar nul kan worden teruggebracht; ook als geen reductie kan worden bereikt, wordt dit vastgelegd.

Bij het beoordelen en meten van de stofconcentratie is het van belang om niet alleen te kijken naar de medewerkers die het stof produceren, maar ook naar alle medewerkers die in de directe omgeving hiervan werken. Ook zij worden immers aan hetzelfde stof blootgesteld. Voor het beoordelen van de blootstelling is de inzet van een deskundige nodig die de relevante normen hanteert.

Een specifiek hulpmiddel voor het maken van een onderbouwde schatting van de blootstelling aan producten is de Stoffenmanager die online kan worden ingevuld. Daarnaast zijn andere hulpmiddelen geaccepteerd bijvoorbeeld de tools in het kader van de regelgeving REACH.

Meten stofbronnen (periodiek)

Afhankelijk van het soort stofbron is te overwegen een periodieke stofmeting van deze bronnen uit te voeren. Of een periodieke stofmeting in het bedrijf nodig is, wordt vastgelegd in de RI&E.

Maatregelen

De (stof)blootstelling moet lager zijn dan de wettelijke grenswaarde of, bij het ontbreken van een wettelijke grenswaarde, de grenswaarde die de werkgever vaststelt. Afhankelijk van de beoordeling en eventuele (stof)metingen wordt in de risicobeoordeling bepaald wie waar welke maatregelen neemt. Dit wordt vastgelegd in een plan van aanpak van de RI&E.

De maategelen moeten worden genomen conform de arbeidshygiënische strategie. Met name als het gaat om aangeleverd afval, zijn bronmaatregelen slechts beperkt mogelijk. Technische maatregelen die bij stofvorming worden toegepast, zijn het aanbrengen van afgezogen omkasting rondom de overstort van een transportband en het beperken van stofverspreiding door bevochtiging of besproeiing van materialen en/of het terrein. Een andere technische maatregel die de branche regelmatig toepast, is het gebruik van een overdrukcabine met luchtfiltering op een voertuig, sorteercabine of cabine met verse lucht, waarvan essentiële zaken in de RI&E worden vastgelegd. De wettelijk verplichte maatregel voorlichten over blootstelling aan gevaarlijke (afval)stoffen wordt altijd genomen. Bijzondere aandacht is nodig voor het verrichten van handelingen tijdens reparaties en onderhoud. De RI&E verschaft inzicht onder welke omstandigheden het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen verplicht is. 

In het geval van allergene stoffen waaronder biologisch actief stof in composteerbedrijven enzoals bijvoorbeeld bij houtstof moet tevens de Aanpak inhaleerbare allergene stoffen op de werkplek (SER advies 2009) worden gevolgd.

Voor sommige stoffen geldt een specifieke aanpak conform de ‘stand der techniek’, zoals bijvoorbeeld voor dieselmotoremissie.

Voor kankerverwekkende stoffen zoals asbestvezels, kwartsstof (zie risico kwartsstof bij puinbreekinstallaties, kwartsstof op stortplaatsen en kwartsstof in hallen), en stof van hardhout moet een werkgever de bepalingen volgen zoals die gelden voor de CM-stoffen, in het bijzonder de regel dat blootstelling tot een zo laag mogelijk niveau moet worden teruggebracht met streven naar zogenoemde nulblootstelling.

Het is verboden om kankerverwekkende stoffen te recirculeren, tenzij bij recirculatie na filtering de teruggevoerde lucht nooit meer dan 10% van de grenswaarde bevat.

Of het aanbieden van een PAGO (periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek, ook wel aangeduid met PMO - preventief medisch onderzoek een verplichte of nuttige maatregel in het kader van gezondheidsbescherming is, wordt in de RI&E vermeld.

Beoogd effect 

Doel is de blootstelling aan gevaarlijke stoffen in werkruimtes bij verschillende activiteiten te beoordelen en daaraan maatregelen te koppelen. Dit is een wettelijke verplichting.

Meer informatie 
  • Zie ook de passage Levensvatbare micro-organismen bij gft-compostering uit RI&E Biologische agentia bij gft-verwerking
  • Specialistische informatie met  grenswaarden voor endotoxinen
  • Norm NEN-EN 481 Werkplekatmosfeer – Definitie van de deeltjesgrootteverdeling voor het meten van de in de lucht zwevende deeltjes.
  • Norm NEN-EN 482 Werkplekatmosfeer - Algemene eisen voor de uitvoering van de procedures voor het meten van chemische stoffen
  • Norm NEN-EN 689 Werkplekatmosfeer - Leidraad voor de beoordeling van de blootstelling bij inademing van chemische stoffen voor de vergelijking met de grenswaarden en de meetstrategie
  • Meer informatie over gevaarlijke stoffen op website Arboportaal
  • Wettelijke eisen voor kankerverwekkende stoffen op website Arboportaal
  • Informatie over kwartsstof in de bouw op website Arboportaal
  • Aanpak allergene stoffen op de werkplek. advies SER, 2009
  • Helpdesk Reach
Wet- en regelgeving 
  • Arbowet art. 5 inzake Inventarisatie en evaluatie van risico's
  • Arbobesluit art. 3.5c inzake Nadere voorschriften risico-inventarisatie en -evaluatie; explosieveiligheidsdocument
  • Arbobesluit art. 4.2 inzake Nadere voorschriften risico-inventarisatie en -evaluatie, beoordelen
  • Arbobesluit art. 4.2a inzake Nadere voorschriften risico-inventarisatie en -evaluatie, aanvullende registratie
  • Arbobesluit art. 4.3 inzake Grenswaarden
  • Arbobesluit art. 4.5 inzake Ventilatie
  • Arbobesluit art. 4.6 inzake Voorkomen van ongewilde gebeurtenissen
  • Arbobesluit art. 4.7 inzake Maatregelen bij ongewilde gebeurtenissen
  • Arbobesluit art. 4.10a, 4.10b en 4.10c inzake Arbeidsgezondheidskundig onderzoek
  • Arbobesluit art. 4.10d inzake Voorlichting en onderricht
  • Arbobesluit art. 4.13 inzake Nadere voorschriften risico-inventarisatie en -evaluatie
  • Arbobesluit art. 4.15 inzake Lijst van werknemers
  • Arbobesluit art. 4.16 inzake Grenswaarden
  • Arbobesluit art. 4.17 inzake Voorkomen van blootstelling; vervangen
  • Arbobesluit art. 4.18 inzake Voorkomen of beperken van blootstelling
  • Arbobesluit art. 4.19 inzake Beperken van blootstelling
  • Arbobesluit art. 4.20 inzake Hygiënische beschermingsmaatregelen
  • Bijlage XIII bij art. 4.19, eerste lid, en art. 4.20 Arboregeling waarin opgenomen:
    • Lijst van wettelijke grenswaarden
    • Lijst met wettelijke grenswaarden voor kankerverwekkende stoffen