Arbocatalogus Afvalbranche

Dé arbostandaard voor alle bedrijven in de afvalsector!
Overeenstemming tussen werknemers en werkgevers

Biologisch actief stof (B)

Printvriendelijke versieAls e-mail versturenPDF document
Beschrijving van het risico 

Er zijn verschillende handelingen waarbij werknemers die afval bewerken in aanraking kunnen komen met biologisch actief stof. Eén van de belangrijkste handelingen is het overpakken van 'swill' ofwel restaurant afval.

'Biologisch actief stof' is een verzamelnaam voor deeltjes die in de lucht zweven waaraan zich verschillende componenten kunnen hechten, zoals chemische verbindingen, restanten van micro-organisme (endotoxinen en mycotoxinen) en andere organische oorsprong, en mogelijk levende micro-organismen; micro-organismen zijn bacteriën, virussen, schimmels en gisten. De samenstelling van stof is ondermeer afhankelijk van het type afval en de ouderdom ervan. De groei van de micro-organismen wordt voornamelijk gestimuleerd door de aanwezigheid van water, voedingsstoffen, en een gunstige temperatuur. Daarnaast spelen tijd, licht, zuurstofgehalte en de zuurgraad een rol. Een belangrijke voorwaarde om aan micro-organismen te worden blootgesteld is dat er een transportmedium aanwezig is. Transportmedia zijn dampen, vloeistofdruppels, vocht, vuil en stof.

Medewerkers worden met name via inademing van stof blootgesteld en in mindere mate via huidopname. Biologisch actief stof moet dus niet in de ademzone voorkomen. Stof dat wordt ingeademd kan effecten in de luchtwegen geven, zoals ontstekingen of allergische reacties. Als het stof op de huid terecht komt, kan het infecties aan de huid veroorzaken en eczeem-achtige klachten geven.

Omdat de mens voor alles dat het lichaam binnendringt natuurlijke afweermechanismen heeft, zal niet elk contact met biologisch actief stof tot gezondheidseffecten leiden. Belangrijke factoren hierbij zijn de hoeveelheid stof, de samenstelling van het stof en de mate waarin deeltjes die aan het stof gehecht zijn ziekmakend vermogen hebben. De kans op gezondheidseffecten is bij een neerwaarts gerichte luchtstroom (zogenoemde down-flow ventilatie) en bij werkzaamheden in de buitenlucht lager dan in een hal vanwege de vermenging met schone lucht.

Wet en regelgeving 
Meer informatie 

Citaten uit AI-blad-9 Biologische agentia (bron: Bijlage 2):

  • 2.7 Afvalverwerking
    Afval kent verschillende bronnen van herkomst (industrie, ziekenhuizen, huishoudens etc.). Tegenwoordig worden verschillende afvaltypen gescheiden ingezameld zoals chemisch en organisch afval, blik- en glasafval en oud papier. Elk type afval kan specifieke gezondheidsrisico’s meebrengen ten aanzien van biologische agentia.
  • 2.7.1 Algemeen
    Mogelijke blootstelling aan biologische agentia treedt op bij het inzamelen en storten van afval, het repareren en schoonmaken van containers, inzamelauto’s en machines, het sorteren van afval (dit gebeurt soms handmatig), het zeven, verkleinen, opslaan en overslaan van het afval en het verpakken van restproducten. Vanwege de tegelijkertijd aanwezige hoge concentratie stof jaar ophalers, sorteerders, etc. aan blootstaan, is de oorsprong van mogelijke klachten van de ademhalingswegen vaak niet goed te achterhalen. Echter: aangenomen mag worden dat blootstelling aan schimmels en bacteriën hierbij een rol speelt.
  • 2.7.3 Glas en blik
    Blootstelling
    Glasafval wordt (handmatig) gesorteerd op kleur. Papier van blikken wordt handmatig verwijderd. Het belangrijkste risico voor verwerkers van glas- en blikafval lijkt infectie van bij het werk opgelopen snijwonden te zijn. Voedselresten zijn hier de belangrijkste infectiebron.
  • 2.7.4 Oud papier
    Bevuild papier en karton kunnen hoge concentraties micro-organismen bevatten, met name Gram-negatieve bacteriën. Blootstelling aan endotoxine kan dus relevant zijn.
  • 2.7.5 Restafval
    Blootstelling
    Het onderscheid tussen verwerking van gft-afval en niet-gescheiden huishoudelijk afval is voor wat betreft de risicovolle handelingen ermee niet aanwezig. De belangrijkste bronnen van micro-organismen zijn wegwerpluiers, faecaliën van huisdieren (honden en katten) en voedselresten die zijn achtergebleven in verpakkingsmateriaal, wat kan resulteren in hoge concentraties schimmels, bacteriën, endotoxinen en stof. Ook moet deze beroepsgroep alert zijn op de potentiële aanwezigheid van injectienaalden met kans op prikaccidenten.
  • 2.7.6 Ziekenhuisafval met humaan materiaal
    Voorbeelden van dergelijk afval zijn bij operaties verwijderd weefsel, humane celkweken, met bloed gecontamineerde injectiespuiten, gebruikt verband, etc. Dit afval wordt ontsmet en in lekvrije vaten naar een speciale verwerkingsinstallatie voor ziekenhuisafval getransporteerd.
    Blootstelling
    Werknemers die betrokken zijn bij het verzamelen van afval dat ontsmet moet worden, lopen de kans op besmetting met pathogenen via direct contact met het materiaal, al dan niet na verwonding aan scherpe voorwerpen in het afval. Na ontsmetting van het afval is de kans op blootstelling aan pathogene agentia aanmerkelijk geslonken, hoewel sommige organismen een hoge temperatuur of desinfectie kunnen overleven, bijvoorbeeld Mycobacterium tuberculosis. Meer over de risico’s van blootstelling aan besmet humaan materiaal is te vinden in paragraaf 2.5.
  • B 7.7 Afval van dierlijke herkomst (destructiebedrijven)
    Blootstelling
    Werknemers die betrokken zijn bij het transport en de overslag van kadavers kunnen worden blootgesteld aan diverse ziekteverwekkers zoals miltvuur, brucellose, Q-koorts, vlekziekte, streptokokkenmeningitis, maagdarmklachten als gevolg van besmetting met darmpathogenen en ringworm.
    Preventieve maatregelen
    Direct contact met de kadavers kan zoveel mogelijk voorkomen worden door mechanisatie van de werkzaamheden.

Selecteer in de tabel een maatregel om te bekijken, of maak een selectie voor een printervriendelijke versie of om als PDF op te slaan.

RisicoMaatregelArbeidshygiënische Strategie
Biologisch actief stof (B)
Beschrijven biologisch actief stof en maatregelen in RI&E
 
Geven werkinstructieWettelijke verplichting
 
Voorlichten over biologisch actief stofWettelijke verplichting
 
Voorlichten over persoonlijke beschermingsmiddelenWettelijke verplichting
 
Vermijden stof aan de bronBronmaatregelen
 
Aanbrengen afgezogen omkastingTechnische maatregelen
 
Afschermen transportbandenTechnische maatregelen
 
Beperken stofverspreidingTechnische maatregelen
 
Bieden goede sanitaire voorzieningenTechnische maatregelen
 
Filteren toevoerluchtTechnische maatregelen
 
Gebruiken overdrukcabine op mobiele arbeidsmiddelenTechnische maatregelen
 
Aanbieden vaccinatieOrganisatorische maatregelen
 
Gebruiken werkkledingOrganisatorische maatregelen
 
Minimaliseren aantal blootgestelde werknemersOrganisatorische maatregelen
 
Verbieden roken, drinken en eten tijdens werkOrganisatorische maatregelen
 
Gebruiken adembescherming stofblootstellingPersoonlijke beschermingsmiddelen
 
Gebruiken persoonlijke beschermingsmiddelenPersoonlijke beschermingsmiddelen
MaatregelArbeidshygiënische Strategie
Risico Biologisch actief stof (B)
Beschrijven biologisch actief stof en maatregelen in RI&E
Geven werkinstructieWettelijke verplichting
Voorlichten over biologisch actief stofWettelijke verplichting
Voorlichten over persoonlijke beschermingsmiddelenWettelijke verplichting
Vermijden stof aan de bronBronmaatregelen
Aanbrengen afgezogen omkastingTechnische maatregelen
Afschermen transportbandenTechnische maatregelen
Beperken stofverspreidingTechnische maatregelen
Bieden goede sanitaire voorzieningenTechnische maatregelen
Filteren toevoerluchtTechnische maatregelen
Gebruiken overdrukcabine op mobiele arbeidsmiddelenTechnische maatregelen
Aanbieden vaccinatieOrganisatorische maatregelen
Gebruiken werkkledingOrganisatorische maatregelen
Minimaliseren aantal blootgestelde werknemersOrganisatorische maatregelen
Verbieden roken, drinken en eten tijdens werkOrganisatorische maatregelen
Gebruiken adembescherming stofblootstellingPersoonlijke beschermingsmiddelen
Gebruiken persoonlijke beschermingsmiddelenPersoonlijke beschermingsmiddelen
randomness